Çinko (Zn)

Çinko (Latince: Zinkum, İngilizce: Zinc, Almanca: Zink), mavimsi açık gri renkte, kırılgan bir metaldir.

  • Simge: Zn
  • CAS numarası: 7440-66-6
  • Elektron konfigürasyonu: [Ar] 3d10 4s2
  • Erime noktası: 419,5 °C
  • Atom numarası: 30
  • Elektronegatiflik: 1,65
  • Atom kütlesi: 65,38 ± 0,002 u

Elementlerin periyodik tablosunda geçiş elementleri grubunda yer alır. Düşük kaynama sıcaklığı dikkat çekicidir. Bu değer özellikle pirometalurjikmetal üretiminde çok belirleyici bir etmendir. Dökülmüş halde sert ve kırılgandır. 120 °C’de şekillendirilebilir. Elektrokimyasal potansiyel dizisinde demirden daha negatif değerdedir. Böylece çinko anot olarak katodik korozyon korumada önemli bir kullanım bulur. Galvanizleme bu tür uygulamalardan biridir.

cinko-simgesi_zn

Çinko, bileşiklerinde +2 değerlikli olarak bulunur ve oluşturduğu bileşiklerde genelde iyonik bağ yapar. Amonyak, amin, siyanür ve halojen iyonları ile kompleks bileşikler meydana getirir. Mineral asitlerinde H2 çıkışıyla çözünür. Ancak nitrik asitte NOxçıkışı olur. Dolayısıyla çinko, özellikle toz halde çok etkili bir ingirdeyicidir. Normal sıcaklıkta havada bırakılan metalin yüzeyinde koruyucu bir tabaka oluştuğundan bu sıcaklıkta halojenlere bile dayanıklıdır. HCl gazı çinkoyu çok çabuk korozyona uğratır. Toz çinkonun reaksiyona girme kabiliyeti oldukça fazla ise de yanıcı değildir. Yüksek sıcaklıkta oksijen, klor ve kükürt gibi elementlerle şiddetle reaksiyona girer. Civa ile sert bir amalgam meydana getirir. Klorür ve sülfattuzları suda yüksek miktarda çözünür. Buna karşılık çinko oksit, silikat, fosfatve organik kompleksleri ya suda hiç çözünmezler ya da çok az çözünürler. Bileşikleri arasında çinko oksitin teknik ve ekonomik değeri vardır. Organik bileşikleri arasında çinko sabunu en önemli kullanıma sahiptir.

Nerelerde Kullanılır ?

Çinko, dünyada yıllık kullanım miktarı açısından demir, alüminyum, ve bakırdan sonra gelir. Çinko:

  • korozyondan korunma amacıyla, çelik gibi diğer metallerin galvanize edilmesinde,
  • pirinç, nikelli gümüş, değişik lehimler, alman gümüşü gibi alaşımların yapımında,
  • genellikle otomotiv endüstrisinde döküm kalıplarında,
  • pillerin gövdelerinin yapımında kullanılır.
  • Çinko oksit, sulu boyalarda beyaz pigment olarak ve lastik sanayiinde aktivatör olarak kullanılır. Reçetesiz satılabilen bazı merhemlerin bileşiminde bulunur ve ince bir tabaka halinde uygulandığında cildin su kaybetmesini önler. Yazın güneş, kışın da soğuk yanıklarına karşı koruyucudur. Bebeklerin bez bağlanan bölgelerinde çok az miktarda kullanılarak ciltte meydana gelebilecek kızarıklıklar önlenebilir. Yaşa bağlı göz hastalıklarının tedavisinde de kullanılır.
  • Çinko klorür, deodorantlarda ve ahşap koruyucu olarak kullanılır.
  • Çinko sülfür, karanlıkta parlayan pigment olarak saatlerin akrep ve yelkovanlarında kullanılır.
  • Çinko metil, (Zn(CH3)2) pek çok organik maddenin sentezinde kullanılır.
  • Çinko, pek çok günlük vitamin ve mineral ilaçlarının bileşenidir. Cildin ve kasların erken yaşlanmasını önleyen anti-oksidan özellikler taşıdığına inanılmaktadır.

Yorum Yap

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.